Razvoj saobracaja u Crnoj Gori

[Wulfy]

Bez kolskih puteva do 1881 godineIstorija Crne Gore (Duklje, Zete) je na neki nacin i istorija ratovanja. Naravno, ratovanja za teritorije. U svoj toj prici oko ratova postoji i ona o nepokorenoj Crnoj Gori. Crnoj Gori koja nema puteva, u kojoj se komunikacija izmedju naselja obavljala uglavnom pjeske. Zbog toga je Crnoj Gori bilo bitno da ima Skadarsko jezero ili Jadransko more u svom sastavu jer na taj nacin postojala komunikacija sa spoljnom svjetom. Iz tog ugla mozeme posmatrati i onu satiricnu pricicu: Zasto Turci nisu osvojili Crnu Goru? Pa, da dodju pjeske daleko, a konjima ne mogu jer bi ih izlomili. Iz tog ugla vidi se npr. znacaj Rijeke Crnojevica jer se plovnim putem moglo uci u teritoriju Crne Gore. Stvari se mjenjaju 1878 godine. Tada na Berlinskom kongresu Crna Gora biva priznata kao 27 drzava u Evropi. Nastupa jedan od najduzih perioda mira u Crnoj Gori. Te 1978 godine Crna Gora nije imala niti kilometar kolskog puta. Knjaz Nikola angazuje trogirskog arhitekta Josipa Slidea da projektuje puteve kroz Crnu Goru. Prvi projekat je bio put Cetinje – Krstac (granica Crne Gore i Austro-Ugarske) i dalje prema Kotoru. Jedna od legendi kaze da je Josip bio ocaran ljepotom knjeginje Milene i njoj u cast iznad Kotora stilizovao je slovo M od niza serpentina. Izgradnja tog puta pocela je 1879 godine. Uz taj put pocela je izgradnja puta Cetinje – Rijeka Crnojevica. Kadu su zavrseni ti putevi 1881 godine Crna Gora je imala 41,5 kilometara kolskih puteva.Saobracajna mreza se siriIzgradnja puteva je nastaveljna pa je u Crnoj Gori do 1886 godine u saobracaj pusteno dodatnih 36 kilometara puta. Ovoga puta povezano je Skadarsko jezero sa unutrasnocu. Ne, nije put isao ka Cetinju tu ulogu je imao put od Rijeke Crnojevica. Ova dionica puta je isla na potezu Plavnica – Podgorica – Danilvgrad. Od Rijeke Crnojevica do Plavnice se moglo vodenim putem. Jedna od prica vezanih za knjaza Nikolu kaze ovako: po osvajanju Bara odrzana je ceremonija vencanja Crne Gore sa morem. Na kraju ceremonije knjaz Nikola je bacio zlatnu burmu u more ,,cime je vjencao Crnu Goru sa morem za sva vremena''. Sada je trebalo povezati Bar sa ostatkom Crne Gore i saobracajnim putem. Postajo je vodeni put od Rijeke Crnojevica do Plavnice, a jezerom se moglo i do Virpazara. Godine 1988 u saobracaj je pusten kolski put Virpazar – Bar. Time je Crna Gora uknjizila dodatnih 36 kilometara puta.Do 1892 godine u Crnoj Gori u saobracaj su pusteni dodatnih 80 kilometara puta. Zavrsen je put od Rijeke Crnojevica do Podgorice kao i put od Danilovgrada do Niksica. Time Niksic postaje vezan kolskim putem sa Cetinjem i dalje prema Kotoru. Sada je Niksic mogao da se razvija punim tempom.Crna Gora spremna za prve automobileNa ulasku u XX vijek radilo se na izgradnji puta Rijeka Crnojevica – Virpzar cime bi se kolskim putevima povezala sva mjesta u Crnoj Gori do kojih vode kolski putevi. No, vec prije zavrsetka tog puta kao sto smo vidjeli u Crnoj Gori je sve bilo spremno za novo tehnolosko cudo. Godine 1902 spanski princ Burbonski protutnjao je automobilom od Kotora do Cetinja. Koliko je poznato to je i prvi automobil da je krstario crnogorskim drumovima. Vec sledece godine crnogorska drzava kupuje sluzbeni automobil koji se koristi za prevoz putnika i poste. Sada na kolskim putevima uz kocije i dilizanse koriste se automobili. Posto se automobil pokazao efikasnijim od konjske zaprege trebalo je intezivirati izgradnju puteva. Poznato je da se u tom periodu Crna Gora zaduzivala u inastranstvu (Engleska i mislim Francuska) da bi ulagala u nove saobracajnice. Tako da do 1906 godine imamo dodatnih 136 kilometra puta pustenih u saobracaj. Zavrsen je put Rijeka Crnojevica – Virpazar koji se dalje nastavlja preko postojece dionice do Bara. Nova dionica je sada od Bara do Ulcinja. Time je Ulcinj kao najjuzniji crnogorski grad bio kolskim putem povezan sa Niksicem. Takodje su u saobracaj pusteni i ,,lokalni'' putevi Niksic – Zupa kao i Cetinje – Ivanova Korita i Spuz – Zdrebaonik.Dosao je na red i sjever Crne Gore. Najduza dionica puta se gradila sedam godina (od 1901 do 1908 godine) i povezivala je Podgoricu i Kolasin. Kasnije je napravljen i krak prema Andrijevici, tako da mozemo reci da je do 1910 godine u Crnoj Gori koja je sada kraljevina u saobracaj pusteno dodatnih 113 kilometra kolskog puta.Zavrsen period miraRekli smo da je Berlinski kongres bio 1978 godine i da je tada nastupio dugi perid mira. Trajao je mir, gradili su se putevi i zeljeznicke pruge. Otomansko carstvo je slabilo i balkanske drzave htjele se da uzmu dio teritorija tako da zaratise sa Turskom 1912 godine. Poceo je prvi balkanski rat. To bi znacilo da je u 34 godine koliko je trajao mirni zivot u Crnoj Gori izgradjeno 442,5 kilometara kolskog puta. Naravno, uz te gotove puteve radilo se na izgradnji jos stotinjak kilometara kolskih puteva ciji su zavrsetak odlozili balkanski ratovi. Eh, da taj rat je trajao do 1913 godine kada su balkanske drzave pobjedile Tursku, ali iste godine balkanske drzave pokacise se medjusobno oko podjele Turske teritorije. Poslije tog kratkog drugog balkanskog rata nastupio je kratak period mira sto je bilo dovoljno da se zavrse zapoceti kolski putevi tako da 1914 godine u saobracaj bivaju pusteni novi putevi od Niksica do Grahova i dalje ka Risnu u Austro-Ugarskoj. Takodje je pusten u saobracaj i put do Savnika. Sto je dodatnih 92,5 kilometara puta.Kraljevina Crna Gora ulazi te 1914 godine u prvi svjetski rat sa ukupno 535 kilometara kolskih puteva koji su povezivali naseljene mjesta u Crnoj Gori. Tome treba dodati i gradske ulice Cetinja, Podgorice, Niksica i Kolasina. Jugoslavija je nova drzavaIako je po zavrsetku prvog svjetskog rata Crna Gora bila na strani zemalja pobjednica ona je nestala sa politicke mape. No, ostale su saobracajnice i u toj novoj drzavi koja se zove Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, a nesto kasnije Kraljevina Jugoslavija. No, postojece puteve trebalo je povezati sa ostalim putevima u novonastaloj drzavi. Tako da je poslije 1920 pocela izgradnja nekih novih puteva. Godine 1931 otvoren je za saobracaj put Cetinje – Budva. Jedan od najvecih objekata pocet je 1937 godine a zavrsen je taman pred pocetak drugog svjetskog rata. To je most na Djurdjevica Tari. Tada je to bio najveci drumski lu?no betonski most u Evropi. Tokom izgradnje mosta postavljen je jos jedan rekord, ovoga puta svjetski. Tada je podignuta najveca drvena skela na svjetu.nastavice se...

[Wulfy]

Mapa kolskih puteva pustenih u saobracaj do 1881 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1881.jpgMapa kolskih puteva pustenih u saobracaj do 1886 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1886.jpgMapa kolskih puteva pustenih u saobracaj do 1888 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1888.jpgMapa kolskih puteva pustenih u saobracaj do 1892 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1892.jpgMapa kolskih puteva pustenih u sobracaj do 1906 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1906.jpgMapa kolskih puteva pustenih u saobracaj do 1910 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1910.jpgMapa kolskih puteva pustenih u saobracaj do 1914 godinehttp://i137.photobucket.com/albums/q236/wulfan/1914.jpgNapomena: za karte sam koristio skenirane vojne karte iz 1980 godine i u Paintu sam dodao puteve (crvena linija) i gradove (crvena tacka). Zbog toga nije mapa bas precizna, ali daje dosta realnu sliku kako je izgledala crnogorska mreza kolskih puteva 1881, 1886, 1888, 1892, 1906, 1910 i 1914 godine. 

[Wulfy]

Kao sto smo vidjeli, kolskim putevima smo donekle i pratili razvoj. No, pravog razvoja nema bez zeljeznice. Zeljeznica zapravo govori koliko je nasa privreda razvijena. Gledajuci nasu zeljeznicu vidimo da zaostajemo i to dosta...Prva zeljeznicka pruga na teritoriji danasnje Crne Gore bila je na relaciji Gabela - Zelenika. To je bila 1901 godina i tada je taj dio obale pripadao Austro-Ugarskoj. Bio je to kolosjek sirine 600 mm.Vratimo se tadasnjoj Crnoj Gori koja se na ulazu u XX vijek radi izgradnje kolskih puteva zaduzivala kod Engleske i Francuske. Znajuci da bez zeljeznice takodje nema razvoja uz pomoc italijanskih kosencionara 1905 godine otvara se prva zeljeznicka pruga u Crnoj Gori. Ta je bila pruga na relaciji Bar - Virpazar. Tu prugu je karakterisala i sirina kolosjeka od 750 mm. Izgradnja zeljeznicke pruge zahtjeva velika sredstva, a bez jake privrede tesko da ima rentabilonsti. Ipak rade se projekti na prosirivanju zeljeznicke mreze. Interesatno je da je postojao projekat da se zeljeznicki krak od Virpazara produzi do Cetinja i to preko Sotonica, Brcela, Podgora, Gradjana. No, zbog pocetka balkanskih ratova i daljeg politickog razvoja taj projekat nikad nije realizovan. Ostao je samo projekat.U novoj drzavi zvanoj Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije Kraljevini Jugoslaviji realizovali su se sledeci projekti. Godine 1927 u saobracaj je pustena pruga Plavnica - Podgorica. Jedanaest godina kasnije, odnosno 1938 godine za saobracaj je otvorena pruga Bileca - Niksic. Time u Crnoj Gori imamo ukupno 143 km zeljeznickih pruga. tada je standard bio sirina kolosjeka od 760 mm. Gledajuci sada mapu zeljeznickih pruga vidi se nepovezanost. Dodatno je komplikovalo situaciju i sto ta mala kilometraza nije bila standardizovana, vec se saobracalo na tri vrste pruge, sirine 600, 750 i 760 mm. Iz ovogo slijedi zakljucak da je razvoj zeljeznice u Crnoj Gori prije II svjetskog rata bio ispod svakog nivoa.Da li se nesto promjenilo poslije rata? Podgorica mjenja ime u Titograd, te je 1947 godine otvorena je zeljeznicka pruga Titograd - Niksic. Sirina ove pruge je 760 mm. To sada znaci da se na relaciji Niksic - Titograd - Plavnica saobracalo lokomotivama i vagonima koji su prilagodjeni za sirinu kolosjeka od 760 mm. Na relaciji Virpazar -Bar saobracalo se drugom vrstom lokomotiva i vagona. Ovoga puta sirina je bila 750 mm. Na primoriju je bio i najuzi koloskek (Gabela - Zelenika) od 600 mm.Ipak, najveci poduhvat ce biti realizacija buduce zeljeznicke pruge Bar - Beograd. Dio pruge koji prolazi kroz Crnu Goru projektovan je megalomanski. Da li su to ostaci nerazvijenosti ili realna potreba? Vidimo danas po cjeni odrzavanja takvog infrastrukturnog projekta. Prva etapa je uradjena na dionici Bar - Titograd koja je pustena u saobracaj 1959 godine. Ta zeljeznicka pruga ima tzv. ,,normalni kolosjek'', odnosno sirina pruge je 1.435 mm. Ovo ujedno znaci da su te godine ukinute pruge ,,uzanog kolosjeka'' Bar - Virpazar i Plavnica -Titograd.Godine 1964 donet je program modernizacije Jugoslovenkih Željeznica. Tim programom predvidjeno je ukidanje svih pruga ,,uskog kolosjeka''. Postojeca pruga Titograd - Niksic je rekonstrusana 1965 godine tako da sada na relaciji Bar - Niksic imamo prugu ,,normalnog kolosjeka''. Ukida se pruga do Bilece, kao i onaj krak na primoriju koji je zaostavstina Austro-Ugarske drzave.Kasnije se krenulo u realizaciju projekta Bar - Beograd. Dionica Titograd - Vrbnica (granica sa Srbijom) pustena je u saobracaj 1976 godine. Ovim je na teritoriji Crne Gore ukupna duzina pruge ,,normalnog kolosjeka'' porasla na 215 km.O kakvom megalomanskom projektu  na crnogorskoj teritoriji je rijec nabolje govore brojke. Ukupna duzina zeljeznice pruge (bez stanicnih perona) na relaciji Bar - Vrbnica je 159 km (Titograd - Niksic je 57 km). Na toj kilometrazi imamo 106 tunela, 9 galerija, 107 mostova i 371 propust. Ukupna duzina tih objekata je 60,8 km ili 38,5% (vise od trecine). Kolika stavka je odrzavanje takvog objekta ne treba trositi rijeci.Godine 1986 u saobracaj je pustena i zeljeznicka pruga Titograd - Skadar. To su i bili zadnji novoizgradjeni kilometri, jer do danas nije otvoren ni jedan novi kilometar. Zapravo danas imamo manje nego onda. Godine 1990 bila je u planu velika rekonstrukcija pruge Podgorica - Niksic. Nazalost, zbog poznate sitacije to nije realizovano, pa od 2004 godine tom dionicom vise nema saobracaja (putnickog od mnogo prije). I ostali zeljeznicki pravci traze temeljnu rekonstrukciju, kao i prilagodjavanje novim standardima. Konstantno neodrzavanje kulminiralo je 2005 godine najvecom zeljeznickom nesrecom sa 47 poginulih. Bez zdrave privrede nema uspjesne zeljeznice, a bez zeljeznice nema zdravog razvoja privrede. Iz tog ugla gledajuci tesko ce biti realizovana rekonstrukcija, dok o elektrifikaciji pruge Podgorica -Niksic trebamo jos da sacakemo. U planu je i produzavanje tog kraka do Sarajeva. Iskreno, meni realizacija zeljeznicke pruge Niksic - Sarajevo djeluje prilicno daleko. No, bez zeljeznice nema iole ozbiljne rasprave o saobracaju. 

[sparco]

inace kad su u cg postojala svega dva auta , imali su udes na virpazar rijeka dionici naisli bili tvrdoglavi niko se nije makao i baha , eto mala zanimljivost

[eto tako]

Procitati ...

[Bole]

inace kad su u cg postojala svega dva auta , imali su udes na virpazar rijeka dionici naisli bili tvrdoglavi niko se nije makao i baha , eto mala zanimljivost

rofl